{"id":3332,"date":"2026-09-05T22:10:22","date_gmt":"2026-09-05T22:10:22","guid":{"rendered":"https:\/\/go.ianna.pl\/?p=3332"},"modified":"2026-09-15T06:31:04","modified_gmt":"2026-09-15T06:31:04","slug":"grudziadz-gniew-pelpin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/go.ianna.pl\/?p=3332","title":{"rendered":"Grudzi\u0105dz, Gniew, Pelpin"},"content":{"rendered":"

Grudzi\u0105dz<\/strong> \"\"<\/a><\/span><\/p>\n

Gotyckie zabytki Grudzi\u0105dza znajduj\u0105 si\u0119 na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego<\/em>. Miasto jest szczeg\u00f3lnie charakterystyczne dzi\u0119ki po\u0142o\u017ceniu nad Wis\u0142\u0105 \u2013 \u015bredniowieczne spichrze i mury obronne wykorzystuj\u0105 wysok\u0105 skarp\u0119 wi\u015blan\u0105.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

\u015aredniowieczny uk\u0142ad urbanistyczny Starego Miasta \u2013 zachowa\u0142 regularny uk\u0142ad ulic wytyczony w \u015bredniowieczu po lokacji miasta. Do dzi\u015b tworzy on historyczne centrum Grudzi\u0105dza. P<\/span>o\u0142o\u017cenie miasta nad Wis\u0142\u0105 mia\u0142o ogromne znaczenie gospodarcze. Grudzi\u0105dz sta\u0142 si\u0119 wa\u017cnym o\u015brodkiem handlu zbo\u017cem, a jego nadwi\u015bla\u0144skie spichrze by\u0142y bezpo\u015brednio zwi\u0105zane z tym rozwojem.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Mury miejskie i Brama Wodna \u2013 XIV- i XV-wieczne umocnienia by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 systemu obronnego miasta. Spo\u015br\u00f3d dawnych bram miejskich zachowa\u0142a si\u0119 Brama Wodna, przez kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by\u0142o dosta\u0107 si\u0119 do miasta od strony Wis\u0142y i dawnego portu. Jak to porz\u0105dna \u015bredniowieczna <\/span>brama ma bron\u0119 (dekoracyjn\u0105).<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Pozosta\u0142o\u015bci zamku krzy\u017cackiego i wie\u017ca \u201eKlimek\u201d \u2013 zamek powsta\u0142 w drugiej po\u0142owie XIII wieku na wysokim wzg\u00f3rzu nad Wis\u0142\u0105. By\u0142 jednym z wi\u0119kszych zamk\u00f3w krzy\u017cackich ziemi che\u0142mi\u0144skiej. Obecnie zachowane relikty s\u0105 udost\u0119pnione jako teren historyczny, a wie\u017ca \u201eKlimek\u201d jest punktem widokowym na Stare Miasto, Wis\u0142\u0119 i okolice. Z<\/span>amek zosta\u0142 rozebrany na prze\u0142omie XVIII i XIX wieku, a ceg\u0142\u0119 wykorzystano m.in. przy rozbudowie grudzi\u0105dzkiej twierdzy. Zachowano przede wszystkim wie\u017c\u0119 oraz fragmenty mur\u00f3w i piwnic.\u00a0<\/span><\/p>\n

Najstarsze murowane spichrze powstawa\u0142y ju\u017c w XIV wieku, a w XVI wieku by\u0142o ich co najmniej kilkana\u015bcie. S\u0142u\u017cy\u0142y do przechowywania zbo\u017ca i jednocze\u015bnie wzmacnia\u0142y obron\u0119 miasta od strony rzeki. Obecnie cz\u0119\u015b\u0107 spichrz\u00f3w ma funkcje mieszkalne i u\u017cytkowe, a kilka nale\u017cy do Muzeum. W spichrzach przy ul. Spichrzowej znajduj\u0105 si\u0119 wystawy historyczne, archeologiczne i edukacyjne; od 2022 roku dzia\u0142a tu tak\u017ce Muzeum Handlu Wi\u015blanego. O<\/span>d strony Wis\u0142y spichrze maj\u0105 po kilka kondygnacji, natomiast od strony miasta wygl\u0105daj\u0105 znacznie ni\u017cej. W ich elewacjach mo\u017cna znale\u017a\u0107 wmurowane kule armatnie, b\u0119d\u0105ce \u015bladem dawnych walk.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Muzeum im. ks. dr. W\u0142adys\u0142awa \u0141\u0119gi \u2013 mie\u015bci si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w dawnym klasztorze benedyktynek, a jego oddzia\u0142y znajduj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w zabytkowych spichrzach i Pa\u0142acu Opatek. Obecnie prezentuje zbiory archeologiczne, historyczne, artystyczne i etnograficzne, a ekspozycje pokazuj\u0105 dzieje Grudzi\u0105dza od \u015bredniowiecza po XX wiek. M<\/span>uzeum posiada r\u00f3wnie\u017c sta\u0142\u0105 wystaw\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 Centrum Wyszkolenia Kawalerii.\u00a0<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

W okresie mi\u0119dzywojennym Grudzi\u0105dz by\u0142 jednym z najwa\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w szkolenia wojskowego w Polsce. Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142o Centrum Wyszkolenia Kawalerii, dzia\u0142aj\u0105ce w latach 1920\u20131939. By\u0142a to najwa\u017cniejsza polska szko\u0142a kszta\u0142c\u0105ca zawodowych oficer\u00f3w kawalerii. W Grudzi\u0105dzu funkcjonowa\u0142y m.in. Szko\u0142a Podchor\u0105\u017cych Kawalerii i Szko\u0142a Podchor\u0105\u017cych Rezerwy Kawalerii, a opr\u00f3cz nich liczne kursy specjalistyczne. Przez Centrum przewin\u0119\u0142o si\u0119 niemal 5 tys. oficer\u00f3w, kt\u00f3rzy p\u00f3\u017aniej s\u0142u\u017cyli we wszystkich 40 pu\u0142kach kawalerii Wojska Polskiego. <\/span>W mie\u015bcie dzia\u0142a\u0142o r\u00f3wnie\u017c Centrum Wyszkolenia \u017bandarmerii. Utworzono tu Lotnicz\u0105 Szko\u0142\u0119 Strzelania i Bombardowania.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Miasto eksponuje te historyczne epizody bo zapewne by\u0142y to czasy jego \u015bwietno\u015bci. Wystawa w rynku dokumentuj\u0105ca CWK mnie nastawi\u0142a raczej pesymistycznie. Przysz\u0142ych oficer\u00f3w uczono w\u0142adania szabl\u0105, ewolucji konnych podczas gdy za poblisk\u0105 granic\u0105 szykowano si\u0119 do wojny pancernej. Zapa\u0142 i patriotyzm m\u0142odych ludzi zmarnowano bo najwy\u017csze dow\u00f3dztwo przespa\u0142o zmiany i wystarczy\u0142a im propaganda Rydza-\u015amig\u0142ego: Nie oddamy ani guzika.\u00a0<\/em>Pierwszy uciek\u0142 w chwili pr\u00f3by a oni zostali.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Gniew<\/span><\/strong><\/p>\n

Zamek krzy\u017cacki<\/span><\/span><\/span><\/span> \u2013 gotycka warownia, kt\u00f3rej budow\u0119 Krzy\u017cacy rozpocz\u0119li po przej\u0119ciu ziemi gniewskiej w 1282 roku. By\u0142a siedzib\u0105 komtura i wa\u017cnym o\u015brodkiem administracyjnym zakonu. Dzi\u015b kompleks pe\u0142ni funkcje turystyczne, hotelowe, kulturalne i edukacyjne \u2013 dzia\u0142a tu m.in. Muzeum Zamkowe, hotel, sale konferencyjne, a tak\u017ce organizowane s\u0105 turnieje rycerskie i widowiska historyczne.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Pa\u0142ac Marysie\u0144ki, 1679 r.<\/span><\/span><\/span><\/span> \u2013 obiekt zwi\u0105zany z Janem III Sobieskim i Mari\u0105 Kazimier\u0105. Dzi\u015b pe\u0142ni funkcj\u0119 hotelow\u0105, oferuj\u0105c noclegi w zabytkowym kompleksie zamkowym. O<\/span>becny budynek nie jest w pe\u0142ni to\u017csamy z pierwotn\u0105 rezydencj\u0105 \u2013 wed\u0142ug opracowa\u0144 konserwatorskich dzisiejszy obiekt powsta\u0142 na bazie dawnych zabudowa\u0144 gospodarczych.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Stare Miasto i Plac Grunwaldzki \u2013 zachowa\u0142 si\u0119 tu \u015bredniowieczny uk\u0142ad urbanistyczny z regularn\u0105, szachownicow\u0105 sieci\u0105 ulic. Dzi\u015b rynek jest reprezentacyjnym centrum Gniewu, otoczonym zabytkowymi kamienicami, lokalami us\u0142ugowymi i gastronomicznymi. Szczeg\u00f3lnie charakterystyczne s\u0105 tzw. gniewskie leby, czyli kamienice podcieniowe. Dawniej podcienia s\u0142u\u017cy\u0142y przede wszystkim handlowi, a dzi\u015b s\u0105 charakterystycznym elementem krajobrazu miasta.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Ratusz<\/span><\/span><\/span><\/span> \u2013 gotycki budynek stoj\u0105cy po\u015brodku rynku, z najstarszymi partiami pochodz\u0105cymi z XIII\u2013XIV wieku. Dzi\u015b nadal jest siedzib\u0105 w\u0142adz miejskich, wi\u0119c po kilkuset latach zachowa\u0142 swoj\u0105 pierwotn\u0105 funkcj\u0119 administracyjn\u0105. <\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Leon Wycz\u00f3\u0142kowski \u2013 artystyczny \u015blad w Gniewie. W 1928 roku w Gniewie przebywa\u0142 Leon Wycz\u00f3\u0142kowski \u2013 jeden z najwybitniejszych polskich malarzy i grafik\u00f3w okresu M\u0142odej Polski. Zatrzyma\u0142 si\u0119 w kamienicy nale\u017c\u0105cej do miejscowego aptekarza i podczas pobytu wykona\u0142 co najmniej dwie grafiki przedstawiaj\u0105ce gniewski rynek. <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Gniew ma te\u017c nietypow\u0105 atrakcj\u0119 \u2013 \u201eGniew przez dziurk\u0119\u201d.<\/em> W r\u00f3\u017cnych miejscach miasta ustawiono rze\u017aby przypominaj\u0105ce stare aparaty fotograficzne. Zagl\u0105daj\u0105c przez ich wizjery, mo\u017cna zobaczy\u0107 fotografie pokazuj\u0105ce, jak dane miejsce wygl\u0105da\u0142o 50\u2013100 lat temu.\u00a0<\/span><\/p>\n

Pelpin<\/span><\/strong><\/p>\n

Pelplin jest przede wszystkim miastem dawnego opactwa cysterskiego i p\u00f3\u017aniejsz\u0105 siedzib\u0105 biskup\u00f3w che\u0142mi\u0144skich, a od 1992 r. \u2013 stolic\u0105 diecezji pelpli\u0144skiej. Najwa\u017cniejszym zabytkiem miasta jest rozleg\u0142y zesp\u00f3\u0142 pocystersko-katedralny, kt\u00f3rego najstarsze murowane zabudowania powstawa\u0142y od ko\u0144ca XIII wieku. Ca\u0142y zesp\u00f3\u0142 zosta\u0142 w 2014 r. uznany za Pomnik Historii.
\n<\/span>Bazylika katedralna WNMP \u2013 monumentalny ko\u015bci\u00f3\u0142 gotycki z XIV\u2013XVI wieku, jeden z najwa\u017cniejszych przyk\u0142ad\u00f3w gotyku ceglanego w Polsce. Ma 84 m d\u0142ugo\u015bci, a wysoko\u015b\u0107 nawy g\u0142\u00f3wnej si\u0119ga 26 m. Obecnie jest czynn\u0105 katedr\u0105 diecezji pelpli\u0144skiej i bazylik\u0105 mniejsz\u0105. W \u015brodku <\/span>znajduje si\u0119 ogromny, bogato zdobiony o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny, uznawany za najwi\u0119kszy tego typu zabytek w Polsce. Wn\u0119trze \u0142\u0105czy \u015bredniowieczn\u0105 architektur\u0119 z p\u00f3\u017aniejszym, przede wszystkim barokowym wyposa\u017ceniem.\u00a0<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Dawny klasztor cysters\u00f3w \u2013 zabudowania klasztorne powstawa\u0142y wraz z rozwojem opactwa od ko\u0144ca XIII wieku. Cystersi pozostawali w Pelplinie przez niemal 550 lat, a\u017c do kasaty zakonu w 1821 roku. Obecnie cz\u0119\u015b\u0107 kompleksu jest u\u017cytkowana przez instytucje diecezjalne, w tym Wy\u017csze Seminarium Duchowne, a cz\u0119\u015b\u0107 udost\u0119pniana jest zwiedzaj\u0105cym. <\/span><\/p>\n

Muzeum Diecezjalne \u2013 znajduje si\u0119 w obr\u0119bie zespo\u0142u pocysterskiego i gromadzi zabytki sztuki sakralnej, m.in. rze\u017aby, malarstwo, r\u0119kopisy i starodruki. Obecnie jest jednym z najwa\u017cniejszych muze\u00f3w sztuki \u015bredniowiecznej na Pomorzu.<\/span>
\nCollegium Marianum \u2013 szko\u0142a zwi\u0105zana z pelpli\u0144skim kompleksem ko\u015bcielnym. Od 1864 roku dzia\u0142a\u0142a jako szko\u0142a \u015brednia, w kt\u00f3rej uczono j\u0119zyka polskiego i historii Polski. W okresie zaboru pruskiego mia\u0142o to szczeg\u00f3lne znaczenie, poniewa\u017c by\u0142a to jedyna szko\u0142a \u015brednia w zaborze pruskim prowadz\u0105ca nauczanie tych przedmiot\u00f3w w j\u0119zyku polskim.
\n<\/span><\/p>\n

<\/span>Biblia Gutenberga: muzeum posiada jedyny w Polsce egzemplarz Biblii wydrukowanej przez Johannesa Gutenberga. Dwutomowe dzie\u0142o powsta\u0142o w Moguncji oko\u0142o 1454\u20131455 roku. Do Pelplina trafi\u0142o w 1833 r., a podczas II wojny \u015bwiatowej zosta\u0142o wywiezione przez Warszaw\u0119, Pary\u017c i Londyn do Kanady. Do Pelplina powr\u00f3ci\u0142o w 1959 roku. P<\/span>elpli\u0144ski egzemplarz jest wyj\u0105tkowo dobrze zachowany \u2013 zachowa\u0142 oryginaln\u0105 opraw\u0119 i zasadnicz\u0105 struktur\u0119 od XV wieku. Jest te\u017c s\u0142ynny z powodu niewielkiego fragmentu czcionki drukarskiej, kt\u00f3ry odbi\u0142 si\u0119 na jednej ze stron podczas produkcji. To jeden z najbardziej charakterystycznych \u015blad\u00f3w techniki drukarskiej Gutenberga.<\/span><\/p>\n

Pa\u0142ac Biskupi i park \u2013 klasycystyczny pa\u0142ac wzniesiony w 1838 roku, ju\u017c po kasacie zakonu cysters\u00f3w, gdy Pelplin sta\u0142 si\u0119 siedzib\u0105 biskup\u00f3w. P<\/span>a\u0142ac powsta\u0142 w miejscu dawnych \u015bredniowiecznych ogrod\u00f3w u\u017cytkowych cysters\u00f3w. Wok\u00f3\u0142 niego urz\u0105dzono ogr\u00f3d w stylu francuskim.\u00a0<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

\u0141adny ten Pelplin, starannie utrzymany. Na pewno wart wizyty.\u00a0<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Jastarnia ’26<\/strong>.\u00a0 \u00a0Kolejna wizyta w ulubionej miejsc\u00f3wce. Wszystko tam ju\u017c obfotografowane i oswojone. Nawet kino \u017beglarz!<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

.<\/p>\n

Z ciekawostek: nowy standard i zakres us\u0142ug.<\/span><\/p>\n

.<\/p>\n

<\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Grudzi\u0105dz Gotyckie zabytki Grudzi\u0105dza znajduj\u0105 si\u0119 na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego. Miasto jest szczeg\u00f3lnie charakterystyczne dzi\u0119ki po\u0142o\u017ceniu nad Wis\u0142\u0105 \u2013 \u015bredniowieczne spichrze i mury obronne wykorzystuj\u0105 wysok\u0105 skarp\u0119 wi\u015blan\u0105. \u015aredniowieczny uk\u0142ad urbanistyczny Starego Miasta \u2013 zachowa\u0142 regularny uk\u0142ad ulic wytyczony w \u015bredniowieczu po lokacji miasta. Do dzi\u015b tworzy on historyczne centrum Grudzi\u0105dza. Po\u0142o\u017cenie miasta nad Wis\u0142\u0105 mia\u0142o ogromne znaczenie gospodarcze. Grudzi\u0105dz sta\u0142 si\u0119 wa\u017cnym o\u015brodkiem […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3366,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-3332","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-miejsca"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/go.ianna.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3332","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/go.ianna.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/go.ianna.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/go.ianna.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/go.ianna.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3332"}],"version-history":[{"count":32,"href":"https:\/\/go.ianna.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3332\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3367,"href":"https:\/\/go.ianna.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3332\/revisions\/3367"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/go.ianna.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3366"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/go.ianna.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3332"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/go.ianna.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3332"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/go.ianna.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3332"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}